NEZAHAT GÖKYİĞİT BOTANİK BAHÇESİ

Göçmen Kuşların Sığınağı

İstanbul, başta göç kuşları olmak üzere, kuşlar açısından çok önemli konumda yer alır. Her ilkbaharda ve sonbaharda yüzbinlerce kuş, İstanbul'un da üstünde bulunduğu göç yolunu kullanmaktadır.

İstanbul, ilkbahar ve sonbahar göçlerinin yanı sıra, çok bilinmeyen bir kuş göçüne daha ev sahipliği yapar. "Kış Göçü" dediğimiz ve bazı kuş türlerinin düzenli olarak kullandığı bu göç yolunun yoğunluğu, Kuzey ülkelerindeki hava koşullarının sertliğine göre azalıp çoğalır.
Kış göçünün kapsamına, sonbaharda yerel diyebileceğimiz yüksek rakımdan alçak rakımlara gerçekleşen kısa göçler de dâhil edilebilir. Bir kış günü bahçede ya da pencere önünde karşımıza çıkan kızılgerdan (Erithacus rubecula) kuşunun, neden sadece kış mevsiminde görüldüğü düşünülürse bu göç çeşidi daha iyi anlaşılabilir.

İstanbul'un göçmen kuş türleri dışında, yerli türleri de vardır. Yoğun şehirleşmeden dolayı bazı türlerde aşırı çoğalma, bazı türlerde ise azalma gözlenirken, tür sayısında da değişiklik görülmektedir.
Yerli türler arasında, insan yerleşimini yuva bellemiş ve insana bağımlı olan serçe, karga, martı, kumru dışındaki diğer türler; şehirde az sayıda kalmış olan daha doğal hâldeki korular, parklar ve bahçelere sığınarak yaşamını sürdürebilir. Mevcut durumda İstanbul'un doğal alanları, hem göçmen kuş türleri hem de yerli türler için, tüm mevsimlerde yaşam alanı oluşturmaktadır. Bu sebeple şehirde son kalmış olan tüm korular, parklar, bahçeler, en küçük birimine kadar, göç sırasında aç kalmış ve yorgun düşmüş kuşlar için hayati önem taşır.
Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, kuşlar için hayati önem taşıyan az sayıdaki yaşam alanlarından biridir. Botanik bahçesinde yer alan doğal-egzotik bitkiler, bir arada bulunan farklı türler, makilikler, açık alanlar ve durgun ya da akan su alanları, çok çeşitli kuş türlerine cazip gelen çekim özelliğine sahiptir. Şehir yapılaşması ve otoyollar arasında konumlanmış olan, adeta 'kurtarılmış bölge' niteliğindeki NGBB; göç sırasında, yorgun kanatların dinlenebilmesine ve beslenip yoluna devam etmek için gereken enerjiyi depolayabilmesine uygun bir vaha gibidir.

NGBB, sucul habitat isteyen türler için, akan suyu ve durgun suyuyla; çalılar içinde saklanacak türler için makiliğiyle; dallarda dinlenmek isteyen türler için de yeterli ağacıyla kuşlara kucak açar.
Geniş kanatlarıyla süzülerek göç eden kuş türleri, karada güneş ışınlarıyla oluşan sıcak hava hareketinden yararlanarak uçar. Bu nedenle geceyi güneş batmadan geçirecekleri, kötü hava koşullarında sığınabilecekleri, uygun ve güvenli alanlara ihtiyaç duyarlar. Aranan yer, rahatsız edilmeyecekleri bir açık alan, sığınılabilecek bir çalılık ya da yüksek tepeli bir ağaç olabilir. Ancak ne var ki İstanbul gibi, şehirleşmenin ve yerleşimlerin uçsuz bucaksız yayıldığı bir bölgede, bu niteliğe sahip yerler çok azdır. Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi, kuşlar için bu niteliklere sahip özel noktalardan biridir.

İnsanların şehirlerde sürdürdüğü, kendince konforlu, güvenli, sıradan yaşantısı; kuşların ne zaman tünediğinin, ne zaman yola çıktığının fark edilmesine olanak tanımaz. Bazen kaldırım üzerinde yatan ölü bir kuş, bazen daha önce buralarda hiç duymadığımız bir ses dikkatimizi çekebilir. Bilmeyiz ki ölü kuş göç ederken ay ışığının yansıdığı bir pencere camına çarpıp ölmüştür. Öten kuş da birazdan bir kedinin avı olabilir. Bunların olmaması için fazla şeye ihtiyaç yoktur aslında. Daha fazla doğal alan ve tüm canlıların yaşam hakkına daha saygılı bir şehir.

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde yapılan araştırma sonucu, alanda 52 kuş türü tespit edilmiştir. İstanbul genelinde 400'e yakın olan bu sayının az oluşu, bahçede çok az gözlem yapıldığını düşündürmektedir. Aslında görülmesi gereken tür sayısının, bunun yaklaşık üç-dört katı olması beklenir. Bahçede düzenli ve daha çok gözlem yapılması hâlinde, bu konuda doğru veriler edinmek mümkündür.

NGBB'de tespit edilen 52 kuş türünden, şehir kuşları haricindeki her birinin burada bulunmasının önemli nedeni vardır. Örneğin çalı kuşu (Regulus regulus), sağlıklı büyümüş katranağacı (Cedrus libani A.Rich.)'nın iğne yaprakları arasında beslenme olanağı buluyor. Saka kuşu (Carduelis carduelis), dişbudak (Fraxinus excelsior L.) ağacının üzerinde kalmış tohumları gagalama derdindedir. Karabaşlı ötleğen (Sylvia atricapilla), flüt sesine benzeyen ötüşüyle kendini, çok sevdiği ağaçlık ormanda hayal eder. İbibik (Upupa epops) ise çayırda bulacağı bir danaburnunun peşindedir. z
İstanbul'da, yoğun işleyen otoyollar arasındaki açık arazide konumlanan Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi; bitkiler dünyasına yaptığı önemli katkıların yanı sıra, buradan yararlanan insanlar, kuşlar ve tüm canlılara yuva oluşturan özel bir yaşam alanıdır.

Cemil Gezgin
Kuş Gözlemcisi

Fotoğraflar: Cemil Gezgin