Yaz; Suyun ve Sabrın Mevsimi

Botanik bahçelerinde yaz mevsimi, yalnızca bitkilerin değil, bahçıvanların da dayanıklılık sınavıdır. Artan sıcaklıklar, azalan su kaynakları ve değişen iklim koşulları, her gün yeni kararlar alınmasını gerektirir. Hangi bitkinin daha fazla suya ihtiyaç duyduğu, hangisinin gölgelenmesi gerektiği ya da hastalıklara karşı nasıl korunacağı gibi pek çok ayrıntı, bahçenin sağlıklı kalabilmesi için büyük önem taşır. Bahçelerde, uygun zamanda ve yerinde yapılan her doğru uygulama; yalnızca o günü değil, gelecek mevsimleri de etkileyecek, kimi zaman da belirleyici olacak kadar önemlidir.
Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde yaz mevsiminin temposunu; doğayla kurulan bağı ve yılların deneyimiyle, birikimiyle şekillenen bahçıvanlık anlayışını, NGBB Bahçıvanı Orhan Uyar ile konuştuk. Bahçıvan Orhan Uyar, yaz bahçelerini, bahçelerde uygulanan işlemleri, bu dönemde yoğunlaşan emek ve çabayı, yaz mevsiminde değişen iklim koşullarını, koşulların bahçeye etkilerini ve doğanın insana öğrettiklerini anlatıyor.


İlkbaharda bahçelerde büyük hareketlilik yaşanıyor; yaz geldiğinde, bahçenin temposu nasıl değişiyor?

Nasıl ki ilkbaharda doğa uyanmaya başlarsa, bahçede de ağaçlar, bitkiler, çiçekler uyanmaya başlar. Günler ve aylar geçip yaz mevsimi geldiğinde, sebzeler-meyveler olgunlaşmış, bitkiler-çiçekler en görkemli hâline erişmiş olur. Gül (Rosa sp.), morsalkım (Wisteria sinensis [Sims] DC.), nilüfer (Nymphaea alba L.) ve benzeri türler, en güzel kokuları ve görüntüleriyle; "ben buradayım" der. Biz de bu güzel görüntülerin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla, çalışma tempomuzu daha fazla artırırız.


Bahçede ziyaretçiler, genelde çiçekleri ve yeşilliği görüyor. Oysa geri planda, fark edilmeyen önemli çalışmalar yapılıyor; bunlar nelerdir?

İlkbahar-yaz aylarında, ziyaretçilere sunulan o görkemli bahçenin arkasında, çok önemli hazırlık çalışmaları vardır. Bu konuda başlıca uygulamalar, şu başlıklar altında özetlenebilir:
- Toprağın düzenli çapalanması
- Gerektiğinde toprağın, 70-80° C sıcakta ısıtılmış bakterilerden arındırılması
- Kum-torf-kompost karışımıyla yeni toprak oluşturarak, bitkilere serilmesi
- Bitkilerin, doğal yöntemlerle mantar hastalıklarından korunması
- Sulama işleminin, elektronik cihazlarla yeterli ve zamanında uygulanması
- Uygun zamanda ve uygun biçimde budama işlemlerinin yapılması
- Bitkilerin gelişiminin takip edilerek gerektiğinde müdahale edilmesi

Bitkilerin yaz sıcağında zorlandığını gösteren işaretler nelerdir?

Bitkinin gelişimi, beklendiği gibi olmaz ya da sıcakların etkisiyle aşırı büyüme göstermeye başlar. Yaprakları, cılız hâle gelir. Çiçeklerini açması gecikebilir.

Yıllardır bahçe ortamında çalışıyorsunuz; son yılların yaz mevsimini geçmişle karşılaştırdığınızda en belirgin fark nedir?

En önemli fark; hava sıcaklıklarındaki anormal artışlardır. Aşırı sıcaklar, insanlarda olduğu gibi bitkilerde de strese sebep olur. Bu da bitkinin hastalıklara karşı direncini düşürür. Yaprakları, solup sarkmaya başlar. Yaprakların kenarlarında, yer yer kurumalar meydana gelir. Çiçeklerini ve meyvelerini, erkenden dökmeye başlar.

Yazın en çok hangi saatlerde çalışmayı tercih edersiniz; farklı işler için farklı saat tercihiniz olur mu?

Sabahın erken saatlerinde çalışmak, her zaman çok keyiflidir. Bu saatler, özellikle sulama için en uygun zamandır. Sabahları, gereken yerlerde sulama yapılır. Öğleden sonraları, sıcaklığın biraz hafiflemesiyle yabani otların temizlenmesi ve yollarda tırpanlama işlemi yapılır.

Bahçede yaz mevsiminin habercisi olarak gördüğünüz bitki, koku ya da görüntü var mı?

Lavanta (Lavandula sp.) çiçeğinin açması ve mis gibi kokularının yayılması. Zakkum (Nerium oleander L.) bitkisinin çiçeklerinin açması ise mükemmel görüntüler oluşturur.


Günümüzde kuraklık ve su yönetimi, önemli bir konu. Bir bahçıvan olarak size, suyun değerini en çok hatırlatan an nedir?

NGBB'de su yönetiminin en önemli elemanı, yağmur sularının biriktirildiği barajımızdır. Burada bulunan su, bazen kuraklık sebebiyle azalıyor. O zaman, bitkilerin-ağaçların sulanması sorun oluyor ya da geç sulamak zorunda kalıyoruz. Bu koşullarda, bir damla suyun bile kıymeti çok iyi anlaşılıyor.

Yazın bahçede en çok karşılaştığınız canlılar hangileri? Böcekler, kuşlar ya da diğer canlılarla ilgili önemli gözleminiz var mı?

Bahçenin doğal ortamında, birçok canlı türü yaşama olanağı bulabiliyor. Örneğin solucan, karınca, uğur böceği, peygamberdevesi ve benzeri türler sayılabilir. Birkaç yıldır bataklık bölümünde, balıkçıl kuşu bulunuyor; sabahları onunla selamlaşıyoruz. En çok görülenler, karakarga ve alacakarga.
Bir gün, bir yavru karganın sarmaşığa dolandığını gördüm; çırpınıyor ama kurtulamıyordu. Kuşu kurtarmak için yanına gittim. Üzerine eğildiğimde, bana saldırmaya başladı. Aynı anda, tepemde onlarca karga uçmaya başladı. Bunun üzerine, bir adım geri çekildim ve karşımda bir insan varmış gibi, konuşmaya başladım: "Bana bak; sana zarar vermeyeceğim. Seni sarmaşıktan kurtarıp serbest bırakacağım." dedim. Sanki dediğimi anlamış gibi, aniden sakinleşti. Yavrunun ayaklarını, tek tek kurtarıp doğaya saldım.

Yaz mevsiminde, bakımı en zor bitki grubu hangisidir?

Bu mevsimde, benim için en zor bitki orkide (Orchis sp.)'dir. Orkidenin, nem dengesi çok önemlidir. Fazla sulanırsa, kökleri kolayca çürür; az sulandığında ise yaprakları dökülür.

Bahçe ve mevsimler, insan yaşamı gibi düşünüldüğünde, nasıl açıklanır?

Doğayı, dolayısıyla NGBB'yi insana benzetirsek, onun yaşam süreci gibi ele alabiliriz. İnsanın çocukluk ve gençlik yıllarının, kıpır kıpır ve capcanlı oluşu gibi; bahçe de ilkbahar mevsimi de çok hareketli ve capcanlıdır.
İnsanın 30'lu - 40'lı yaşları, en olgun dönemidir. Kendine, hayata ve çevresine, en verimli olduğu bu dönemde bahçeler de yaz aylarında bitkileri, çiçekleri, meyveleriyle en olgun ve görkemli görünümlerine kavuşur.
İnsanın 50'li - 60'lı yaşları, yani yarım asırlık bir tecrübeye sahip olduğu yıllar, sonbahar mevsiminin renkliliği ve dinginliğiyle uyumludur. Sonbaharda çiçekler solmaya, yapraklar sararmaya, ağaçlar sadeleşmeye başlar ve doğaya hüzün çöker. Çoğunlukla yeşil bitkilerin de yer aldığı doğada, sarı-yeşil-kırmızı renklerin meydana getirdiği, uyumlu bir görsel armoni oluşur.
İnsanın 70'li - 80'li yılları, artık bir ayağın toprakta olduğu zamanlardır. Bu dünyadaki zamanın dolduğuna dair duygular, yavaş yavaş kendini belli etmeye başlar. Kış aylarında bahçeler de yavaş yavaş, yeni bir bahara uyanmak için derin uyku dönemine girer.

Yaz mevsiminde evinde, balkonunda ya da küçük bir bahçede bitki yetiştirenlere, en önemli tavsiyeniz ne olur?

Bitkilerin sulama işlemi, güneş ışınlarının dik geldiği öğle saatlerinde yapılmamalı; sabahın ilk saatleri ya da akşam saatleri tercih edilmelidir.
Hassas bitkiler, yarı gölge alanlarda bulundurulmalıdır.
Toprak bakımı ve topraktaki nemin korunması için, uygun koşullarda malçlama yapılmalıdır.
Hastalıklardan korunmak için, öncelikle doğal yöntemlerin uygulanmasına özen gösterilmelidir.