Botanik bahçeleri, sadece bitkilerin sergilendiği alanlar değil; bilimsel araştırma, koruma, eğitim ve toplumla etkileşim gibi dinamiklerin buluştuğu, çok yönlü öğrenme merkezleridir. Uluslararası Botanik Bahçeleri Koruma Örgütü (BGCI)’ne göre; “araştırma, koruma, sergileme ve eğitim amacıyla canlı bitki koleksiyonlarını barındıran kuruluşlar” olarak tanımlanan botanik bahçeleri, bu özelliğinin sonucu olarak, doğa bilimleriyle iç içe eğitim ortamı sunar.

Botanik bahçelerinde, bir yandan canlı bitki koleksiyonları, seralar, herbaryum, bilgilendirme panoları, rehberli geziler aracılığıyla öğrenme deneyimleri çeşitlilik kazanırken; aynı zamanda bitkilerin büyüme döngüsü, ekolojik ilişkileri, biyolojik çeşitlilik, endemik türler gibi temel kavramlar somut şekilde gözlemlenebilir.

Bu bahçeler, okul dışı öğrenme ortamlarının en değerli temsilcileri arasında yer alır. Öğrenciler burada teorik bilgilerini pekiştirirken; aynı zamanda doğayı deneyimleme, bitkilerle birebir etkileşime geçme ve çevre bilinci kazanma fırsatı elde eder. Yapılan araştırmalar, botanik bahçelerine yapılan gezi ve etkinliklere katılımın; öğrencilerin çevre bilincini ve sürdürülebilirlik konusundaki tutumlarını, olumlu yönde etkilediğini açıkça göstermektedir.

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi'nde uygulanan rehberli ve rehbersiz eğitim programları; çocukların bitkileri tanıma, merak ve ilgi duygularını harekete geçirme, alanın aktif ve duygusal öğrenme ortamına dönüşümünü sağlama gibi farklı işlevleri ortaya koymaktadır.

Özellikle genç bireylerin, botanik bahçelerinde çeşitli türlerle fiziksel teması, onların görsel merak ve öğrenme duyularını motive eder; doğaya karşı daha duyarlı ve bilinçli bireyler olmasını sağlar. Bu arada, “bitki körlüğü” (plant blindness) olarak tanımlanan, bitkileri fark etmeme hâlinin aşılmasında da önemli rol oynar.

Botanik bahçeleri, doğayı gözlemleme imkânı sunmanın ötesinde; bilimsel merakı besleyen, araştırmayı teşvik eden, doğayla bağ kurmayı mümkün kılan nadide ortamlardır. Şehirleşmenin hız kazandığı, çocukların doğayla temasının giderek azaldığı günümüzde, bu bahçeler hem pedagojik hem de ekolojik boşluğu doldurmaktadır. Bu nedenle, botanik bahçeleri ile eğitim sistemi unsurları arasında daha güçlü bağlar kurulması ve bu alanların sahip olduğu potansiyelin daha fazla değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.

Melike İlayda Baksı
NGBB Eğitmeni

Fotoğraflar: NGBB Arşivi

Kaynaklar
Karaşah, Banu ve Derya Sarı, "Çocuklar İçin Dış Mekân Eğitim Ortamı Olarak Botanik Bahçeleri: Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Örneği", 2. Uluslararsı 19 Mayıs Yenilikçi Bilimsel Yaklaşımlar Kongresi Kitabı, Samsun, 2019: 709-718.
Karslı, G. Karamustafaoğlu, O. ve M. Kurt, "Botanik Bahçesinin, Öğretim Sürecinde Öğrencilerin Sosyobilimsel Konulara Olan Bakışlarına Etkisi: Sürdürülebilir Çevre", Journal of Computer and Education Research 7-14 (2019): 437-463.
https://doi.org/10.18009/jcer.603489