Tefarik yağı (Patchouli oil), ballıbabagiller (Lamiaceae) ailesinden "Pogostemon cablin [Blanco] Benth." bitkisinin yapraklarından buhar distilasyonuyla elde edilen uçucu yağdır.

"Pogostemon cablin [Blanco] Benth.", dik gövdeli, bir metreye kadar büyüyebilen, otsu veya çalımsı formda, aromatik bitkidir. Vatanı Filipinler olan bitki, Batı Hint Okyanusu Adaları (Madagaskar-Seyşeller), Çin, Tayvan, Endonezya, Malezya, Brezilya gibi ülkelerde tarımı yapılarak yetiştirilmektedir.

Tefarik bitkisinin yaprakları, Asya ülkelerinde buhur, vücut ve giysi parfümü, böcek kovucu olarak kullanılır. Kurutulmuş yapraklardan buhar distilasyonu ile elde edilen uçucu yağı, ağır parfümler için uygun sabitleyicidir. Aynı zamanda parfüm gibidir ve parfüm, sabun, kozmetik endüstrisinde geniş kullanımı vardır.

Uluslararası Standartlar Enstitüsü (ISO 3757) monografına göre, tefarik yağının ana bileşenlerinin oranı şöyle olmalıdır: Paçuli alkol [Paçulol] (% 27-35), alfa-bulnesen (% 13-21), alfa-guayen (% 11-16), beta-karyofilen (% 2-5), beta-paçulen (% 1,8-3,5), pogostol (% 1,0-2,5), norpaçulenol (% 0,35-1,0), alfa-kopaen (% 0,01-1,0). Bileşimde bulunan paçulol, kokunun kalıcılığından sorumlu olan ve kaliteyi belirleyen maddedir. Çin’de, bitkinin pogoston açısından zengin (% 38) bir kimyasal varyetesi bulunmaktadır.

Tefarik yağının verimi, elde edildiği kultivara göre, % 0,2-3,7 arasındadır. Akıcı ilâ viskoz hâlde olan sıvı; odunsu, topraksı, hafif kâfuri, balsamik kokuya sahiptir. Olgunlaştıkça kokusu, daha tatlı ve daha balsamik olur.

Tefarik yağı, parfümlerden başka buhurlar, tütün, sakız, fırın mamullerinde, içecekler, donmuş kuru tatlılar, şekerleme, jöle, et ve et ürünlerinin tatlandırılmasında kullanılır. Kâğıt havlular, deterjanlar ve oda spreylerinde de koku verici olarak yararlanılır.

Tefarik yağının biyolojik ve farmakolojik etkileri arasında şunlar sayılabilir: antidepresan, antiflojistik, sedative, tonik, astrenjan, antiseptik, afrodizyak, deodoran, diüretik, ateş düşürücü, fungisit, insektisit, öforik (neşelendirici). Özellikle Çin, Hindistan ve Japonya’da cilt hastalıkları, kepek, egzama, yara, kabızlık tedavisi ve böcek sokmalarında kullanılır. Aromaterapi’de sinirleri yatıştırıcı, depresyon ve stresi hafifletici, iştah azaltıcı olarak kullanımı vardır.

Turhan Baytop’a göre, bitkinin kurutulmuş ve toz edilmiş yaprakları, giysileri güve gibi böceklerden korumak amacıyla, keseler içinde sandık ve dolaplara konur.

K. Hüsnü Can Başer
Prof. Dr; Yakın Doğu Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi

Fotoğraflar: Wikimedia

Bu yazıda belirtilen ifadeler,
sadece bilgilendirme amaçlıdır;
tavsiye niteliği taşımaz.
Hastalıkta tedavinin,
mutlaka doktor kontrolünde yapılması
gerektiği unutulmamalıdır!..