Kış ayları, genellikle bahçelerin uykuya geçtiği, doğanın gri ve sessiz tonlara büründüğü bir dönem olarak kabul edilir. Oysa doğru türler seçildiğinde rengârenk görünümler kazanan kaya bahçeleri, bu soğuk günlerde bile sıcak ortamlar oluşturabilir. İşin sırrı, kışın çiçek açan soğanlı bitkilerde gizlidir.

Soğanlı bitkiler, dar alanlarda rahatça gelişebilir ve kolayca çoğalabilir. Her yıl çiçeklenme zamanı geldiğinde açan çiçekleriyle, kaya bahçelerine yeniden canlılık katarlar. Doğal görünümleriyle minyatür dağ manzaralarını andıran kaya bahçeleri, sert ve soğuk görünüme sahiptir. Ancak, taşlar arasındaki boşluklar, uygun geçirgenliğe sahip toprak yapısıyla, soğanlı bitkiler için ideal yaşam alanı oluşturur.

Soğanlı bitkilerin önemli özelliklerinden biri de; her yıl yeniden filizlenip bahçelerde sürpriz oluşturmasıdır. Özellikle sonbaharda veya kışın ortasında açan Galanthus sp. ya da Crocus sp. türleri, doğaseverler için büyük mutluluktur. Kaya bahçeleri, bu sürprizin daha da etkileyici hâle geldiği yerlerdir. Çünkü taşların arasında, adeta gizli bir hazineyi barındıran bitkilerin aniden çiçeklenmesi çarpıcı görüntüler oluşturur.

Bahçelerde soğanlı bitki türlerinin kullanılması, hem bitkilerle uğraşanların hem de bahçenin enerjisini artırır. Kış aylarında bahçelerin renksiz kalmasını istemeyenlerin bir tercihi de soğanlı bitkilere yer vermektir. Bunun için de sonbahar ayları, soğan dikmeye başlamanın tam zamanı...

Dikim Özellikleri

Soğanlı bitkilerin dikiminde, öncelikle temin edilen soğanları tanımak ve özellikleri hakkında bilgi sahibi olmak önemlidir. Soğanlı bitkiler, doğru zamanda dikilmeli; köklenebilmesi ve gelişimini sağlıklı sürdürebilmesi için zamana ihtiyacı olduğu da unutulmamalıdır.

Soğan seçimi, tasarım planlamasındaki çiçeklenme takvimine uygun olarak yapılmalıdır. Aksi takdirde, çiçeklenmenin beklendiği dönemde, henüz tomurcuklanmamış bitkilerle karşılaşmak kaçınılmaz olur. Uygun koşullar sağlandıktan sonra, çiçek açma zamanı geldiğinde bitki, tüm canlılığıyla çiçeklenme işlevini yerine getirecektir.

Soğanlı bitkiler genellikle ilkbaharda çiçeklenir. Bunun için de sonbaharda, eylül-kasım aylarında dikilir. Böylece soğanlar, kış mevsimine köklenmiş olarak girer ve ilkbahar başında da çiçeklenme gerçekleşir.

Sonbaharda, ekim-kasım aylarında çiçeklenen türler için ise dikim zamanı; köklenme ve çiçeklenme süresi göz önüne alınarak, daha erken tarihte uygulanır. Dikim derinliği için genel kural, soğanın kendi boyunun iki-üç katı derinliğe dikilmesidir.

Kaya bahçelerinde soğanlı bitkilerin yetiştirilmesiyle ilgili önemli işlemlerden biri de; toprakta uygun geçirgenliğin sağlanmış olmasıdır. Suyu tutmayan geçirgen topraklar, soğanların çürümesine karşı koruyucu önlem oluşturur.

Kışın Çiçeklenen Bazı Soğanlı Bitkiler

Çiğdem (Crocus sp.)

Bahar ve kış aylarında çiçek açan, zarif görünümleriyle bahçelere neşe katan çiğdem türleri, soğanlı bitkilerin en bilinenlerindendir. Mor, sarı, beyaz tonlarında açan çiçekleriyle göz kamaştırıcıdırlar. Kayaların aralarına dikildiğinde doğal görüntü oluşturur.

  • Navruz çiğdemi (Crocus antalyensis subsp. gemicii Şık & Erol)
  • Mor çiğdem (Crocus asumaniae B.Mathew & T.Baytop)
  • Sultan çiğdemi (Crocus nerimaniae Yüzb.)
  • Ümraniye çiğdemi (Crocus pestalozzae Boiss.)
  • İstanbul çiğdemi (Crocus olivieri subsp. istanbulensis)

Kardelen (Galanthus sp.)

Kışın müjdecisidir. Beyaz renkli açan zarif çiçekleriyle, kışın en erken uyanan bitkilerdendir.

  • İçel kardeleni (Galanthus cilicicus Baker)
  • Kardelen (Galanthus elwesii var. monostictus P.D.Sell)
  • Garipçe (Galanthus koenenianus Lobin, C.D.Brickell & A.P.Davis)
  • İstanbul kardeleni (Galanthus plicatus subsp. byzantinus [Baker] D.A.Webb)
  • Truva kardeleni (Galanthus troianus A.P.Davis & N.Özhatay)

Süsen (Iris sp.)

  • Peşmen navruzu (Iris peshmeniana Güner & T.Hall)
  • Mor süsen (Iris purpureobractea B.Mathew & T.Baytop)
  • Meşe navruzu (Iris reticulata var. kurdica Rukšāns)
  • Benli kurtkulağı (Iris sprengeri Siehe)
  • Gök navruz (Iris stenophylla subsp. stenophylla Hausskn. ex Baker)

Nergis (Narcissus sp.)

  • Kel nergis (Narcissus assoanus Dufour ex Schult. & Schult.f)
  • Zerrinkadeh (Narcissus poeticus L.)
  • Zeren (Narcissus pseudonarcissus L.)
  • Deli nergis (Narcissus serotinus L.)
  • Nergis (Narcissus tazetta L.)

Karanergis (Sternbergia sp.)

  • Çakalnergisi (Sternbergia candida B.Mathew & T.Baytop)
  • Vargetgülü (Sternbergia clusiana [Ker Gawl.] Ker Gawl. ex Spreng.)
  • Tavukçiçeği (Sternbergia colchiciflora Waldst. & Kit.)
  • Karanergis (Sternbergia lutea [L.] Ker Gawl. ex Spreng.)
  • Kışnergisi (Sternbergia vernalis [Mill.] Gorer & J.H.Harvey)

Büşra Kaçar
NGBB Kaya Bitkileri Sorumlusu