Soğanlı bitkiler özellikle kış ve bahar dönemlerinde, bahçe tasarımı için kilit önemdedir. Sonbahar aylarında toprakla buluşturulan soğanlı bitkiler, kış aylarında, özellikle daha renksiz görünen dönemlerde bahçeye renk ve canlılık katar. Aynı zamanda çiçeklenmenin daha az olduğu kış aylarında açan çiçekleriyle; arılar, kelebekler, kuşlar için, dikkat çekici polinatör görevini de üstlenirler.

Soğan seçiminde, öncelikle büyük ve sert soğanlar tercih edilmeli; yumuşak, büzüşmüş, çatlamış, küflenmiş soğanlar işleme alınmamalıdır. Dikim işleminde, her soğanlı bitkinin dikim derinliğinin birbirinden farklı olduğu unutulmamalıdır. Soğanlar, genelde kendi boyutunun iki-üç katı kadar derinliğe dikilir. Dikim yapılacak toprakta, soğanların çürümemesi için, geçirgenliğin iyileştirilmesine özen gösterilmelidir.

Genellikle alana dikildikten sonra özel bakım ve sulama gereği duymayan soğanlı bitkiler; dikildikleri dönemden sonra büyüyene kadar toprak altından beslenebilir. Bu sebeple gelecek dönemlerin sessiz tehlikelerinden olan kuraklığa karşı, dirençli bitkiler grubunda yer alırlar.

Sonbaharda dikilebilecek coşkulu kardelen (Galanthus sp.) türlerinden, görkemli navruz (Iris sp.) türlerine kadar, geniş kapsamlı soğanlılar yelpazesi bulunmaktadır. Soğanlar çiçek tarhlarına, bordürlere, saksılara dikilebilir; ormanlık veya doğal alanlarda da bulunabilir. Bu türlerin her birinin, gelişim ve çiçeklenme süreleri birbirinden farklıdır. Tasarım alanında tek tür olarak bulunabildikleri gibi, aynı zamanda farklı çok yıllık türlerle bir arada, uyum içinde yer alabilirler.

Ülkemizdeki tasarımlarda, genellikle alışılagelmiş belli başlı soğanlı türler kullanılsa da aslında tercih edilebilecek soğanlılar listesi oldukça zengindir. Zaman içinde kanıksanmış olan belirli sınırların dışına çıkmak, tasarımları monotonluktan kurtaracaktır. Örneğin, kış ayları için düzenlenen tasarımda, menekşe (Viola sp.) türleri arasında tek renk lâle yerleştirmek yerine; farklı renklerde çiçeklenen lâle (Tulipa sp.) çeşitleri ile bütünlük oluşturan uygulamalar önem kazanır.

Soğanlı bitkiler kış aylarında, yapraksız ağaçların ve çalıların altında, çim alanlarda veya kayalık bahçelerde, çok renkli görünümleriyle özel etki oluşturur. Peyzaj tasarımında yalnız görsel unsur değil, aynı zamanda ekolojik unsur olarak da tercih edilirler. Bu sebeple sürdürülebilir kent tasarımının, vazgeçilmez bileşenlerindendir.

Nihan Sevinç Muşdal
NGBB Peyzaj Yüksek Mimarı

Fotoğraflar: Zafer Karaca