NGBB'NİN EVDE UYGULANABİLİR ETKİNLİKLERİ
Doğal Mürekkep

Doğa, her mevsim farklı yüzünü gösteren, keşfedilmeyi bekleyen kütüphane gibidir. Günümüzde, her renk ve çeşit boya, marketlerden kolayca alınabiliyor. Oysa geçmişte bu renklerin malzemesi, doğadan temin edilirdi. Şu soru akla gelebilir: Günümüzdeki hazır boyalar yokken, insanlar nasıl resim yapıyordu?

Eski dönem sanatçılarının ihtiyaç duyduğu renklerin kaynağı; kimi zaman bir taş parçası ya da bir böcek türü, kimi zaman da bazı mantar, liken, bitki türleri oldu. Bu nedenle eski çağlardaki sanatçılar, aradıkları renkleri-tonları elde edebilmek için, öncelikle doğayı çok iyi tanımak zorundaydı.

Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi’nde uygulanan "Doğal Mürekkep Atölyesi", doğadaki renk zenginliğini ve kaynaklarını gözler önüne seriyor. Atölyeye katılan çocuklar, NGBB'nin doğal ortamında, önce bitkiler dünyasını yakından tanıyor; ardından bu bitkilerden doğal mürekkep elde etme deneyimini uyguluyor. Bu deneyimi merak edip ilgi duyanlar, mutfak malzemesiyle farklı renklerde doğal mürekkep elde edebilir.

Doğada bazı bitki parçalarından, taşlardan, mantarlardan, likenlerden, bazen de böceklerden boyar madde elde etmek mümkündür. Örneğin, kökboyası (Rubia tinctorum L.) bitkisinin toprak altındaki köklerinden, "Türk Kırmızısı" adıyla bilinen kırmızı renk elde edilir.

Bu farklı renklerdeki mürekkepleri evde hazırlamak için, mutfakta gündelik kullanımı olan; limon, karbonat, kahve filtresi, karıştırıcı, frenchpres, cam kavanozlar gibi malzeme yeterlidir: Peki, hangi renk için, hangi doğal malzeme kullanılır:

- Pembe-mor renkler için
Pancar (Beta vulgaris L.) yumruları

- Sarı renk için
Zerdeçal (Curcuma longa L.) yumruları

- Mavimsi mor renk için
Kerkede (Hibiscus sp.) çiçekleri

- Yeşil renk için
Ispanak (Spinacia oleracea L.) yaprakları

Pembe-mor renkler için, pancar yumrularından hazırlanan suyun bir kısmı, ayrı bir kaba alınıp içine birkaç damla limon sıkıldığında aniden parlak pembe renge dönüştüğü görülür. Karışıma bir çimdik karbonat atılırsa, mavimsi mor renk elde edilir.

Kerkede çiçeklerinin sıcak suyla demlenmesiyle de mavimsi mor renk elde edilebilir.

Rendelenmiş pancar ve toz zerdeçal üzerine, az miktarda kaynar su döküp on dakika demlendiğinde, bitkinin tüm rengi suya geçer.

Ispanak yaprakları, az suyla karıştırıcıda işlenip süzgeçten geçirilerek yeşil renk elde edilir.

Bitkilerin kök, gövde, çiçek, meyve gibi bölümlerinden farklı renkler elde etmek için, çeşitli yöntemler denenebilir. Böylece, daha fazla renk çeşitliliği sağlanabilir ve bu renklerden, farklı sanat eserlerinin oluşturulmasında yararlanılabilir.

Doğal mürekkep ile yapılan resimler suluboya gibi, kâğıdın üzerinde yavaşça yayılır, kurudukça tonlar değişir. Doğayla çalışmanın parçası olan bu belirsizlik duygusu, sanatsal kaygının farklı bir boyutu olarak önem kazanır. Sonuçta ortaya çıkan eser, sadece çizim ya da leke değil; aynı zamanda doğayla birlikte çalışmanın ve bitkilerle kurulan ilişkinin yansımasıdır.

Gizem Sarısoy
NGBB Eğitmeni

Fotoğraflar: NGBB Arşivi