Evde ihtiyaç duyulan bazı sebzelerin yetiştirilmesi, sanılandan daha kolay olabilir. Bunun için, birkaç temel alet ve malzemeye sahip olmak ve biraz çaba harcamayı göze almak yeterlidir. Bahar mevsimi, bu uygulamaya başlamak için en uygun zamandır. Böylece, kendi ortamınızda kendi sebzenizi yetiştirebilir ve mutfağınız için daha doğal, daha taze, daha bol ürün elde edebilirsiniz. Üstelik bu etkinlik, fiziksel ve zihinsel sağlığınız açısından da yararlı olacaktır.

Kendi ellerinizle yetiştirdiğiniz farklı yeşilliklerin, taze salata malzemesinin, çeşitli kök sebzelerin ya da kimi çiçekte kimi olgunlaşmış hâlde, biber (Capsicum sp.), kabak (Cucurbita pepo), fasulye (Phaseolus vulgaris), bezelye (Pisum sativum), domates (Solanum lycopersicum), bakla (Vicia faba) gibi bitkilerin hayalini şimdiden kurabilirsiniz...

Bahçecilikten alınan keyif söz konusu olduğunda, sebze yetiştirmenin yerini hiçbir şey tutmaz. Dalından taze koparılmış, tam olgunlaşmış, kıpkırmızı bir domatesin tadı ve aromasının verdiği lezzetin keyfine doyum olmaz. Bu açıklamalar, kendi ürünlerini yetiştirenlere sunulan ödüllerden sadece birkaçı. Ayrıca, mesele sadece keyif almakla ilgili değil; evde bitki yetiştirmek için, başka geçerli sebepler de var. Tasarruf edilen plastik ambalajlar, marketlerdeki gıda taleplerini karşılamak için katedilmesi gereken kilometreler ve göz önüne alınmayan benzer unsurlar da değerlendirmeye katılmalıdır.

Evde yetiştirilen ürünler, aynı zamanda, ev ekonomisine önemli katkı sağlar. Örneğin, kabak yetiştiriciliğini ele alalım. Bir kabak bitkisinin, 100'den fazla ürün verdiği düşünüldüğünde, bu üretimin önemi kolayca anlaşılır. Sonuç olarak, kendi bitkilerimizi yetiştirmek; daha sağlıklı, daha çeşitli, daha ekonomik ve çevre sağlığı için daha uygun ürünler tüketmemizi sağlar.

Kış koşulları ve yağmurlardan sonra, günlerin uzamaya, toprağın kurumaya başladığı mart-nisan ayları, ekim işlemine başlamak için en uygun zamandır. Bu dönemde, hem ekilecek çok çeşit var; hem de yılın sonraki aylarına yönelik, gerekli hazırlıkları yapabilme olanağı vardır. Böylece birkaç ay içinde, bahçeniz ya da terasınız çeşit çeşit sebzeyle donatılmış hâle gelebilir.

Bitki bahçesinde, hem özel tatları olan, hem de yararlı özelliklere sahip şifalı bitkiler de yetiştirilebilir. Bu bitkilerle yemeklere lezzet katabilir, rahatlatıcı bitki çayları hazırlayabilirsiniz. Bazı şifalı bitkiler, aynı zamanda tozlayıcıların işlevine uygun çiçek açan türlerdir. Şifalı bitkilerin gerektiğinde kolayca toplanması için, yüksek kenarlı saksıda bulunması ya da saksının uygun yükseklikte konumlandırılması gerekir. Daha sıcak iklimlerden gelen türlerin saksısı, güneşli yere yerleştirilmelidir.

Üretim Sürecine İlişkin Notlar

Büyük kap veya saksılara, tekrar hasat edilebilen bitkilerin tohumları ekilebilir ya da fideleri dikilebilir. Konuya ilişkin bazı örnekler aşağıdadır.
Pancar (Beta vulgaris)
Pazı (Beta vulgaris var. cicla)
Karalahana (Brassica oleracea)
Marul (Lactuca sativa)
Maydanoz (Petroselinum crispum)
Patates (Solanum tuberosum)
Nane (Mentha sp.)
Biberiye (Salvia rosmarinus)
Ispanak (Spinacia oleracea)
Kekik (Thymus sp.)

Saksı seçimi, yetiştirilecek bitkinin özellikleri göz önüne alınarak, uygun büyüklükte olmalı; geçirgenliği sağlamak için, tabanında yeterli drenaj delikleri bulunmalıdır. Uygun boyutta ve drenaj delikleri olan herhangi bir sığ kap da kullanılabilir. Saksı ya da kabın büyüklüğü, genellikle ürünün kapladığı alanın büyüklüğüne uygun belirlenir. Örneğin domates üretimi için, 30 cm çapındaki kap uygun olabilir.

Toprak karışımı, bahçe toprağına biraz iri kum, torf ve perlit eklenerek hazırlanır.

Tohumlar, aralarında büyüme payı olacak şekilde toprağa serpilir. Yeteri kadar kompost eklenir ve tohumların üzeri ince bir tabaka hâlinde toprakla örtülür. Can suyu, ince başlıklı sulama kabıyla verilir.

Maydanoz tohumları, tohum tepsilerine ekilir; serada veya güneşli pencere kenarında çimlendirilir. Genç fideler, don tehlikesi geçtikten sonra dışarı alınır.

Bakla tohumları, ayın ilk günlerinde, toprak su altında kalmamışsa, doğrudan açık alanda güneşli yerde ekilir. Tohumlar, 20 cm aralıklarla yaklaşık 6 cm derinliğe ekilmeli; sıralar arasında, 45 cm mesafe bırakılmalıdır.

Patates yumruları, en az 2,5 cm derinlikte toprakla örtülerek, çukurlara veya hendeklere dikilir. Erken ve ikinci erken tohumluk örnekler, nisan ayının başlarında, orta boy patatesler ise daha sonra dikilmelidir.

Genelde sebzeler, tam güneş ışığında en iyi şekilde yetişir. Ancak, yapraklı yeşilliklerin çoğu, daha gölgeli konumu tercih eder; çok sıcakta ise tohumlanmaya yönelir.

Yetiştirme kapları, güneşli yere, belki de gerektiğinde kolay toplamak için mutfak kapısının yakınına yerleştirilebilir.

Sulama, ilkbahar ve yaz ayları boyunca, özellikle sıcak havalarda yeteri kadar yapılmalıdır. Düzenli sulama, iyi verim almak için şarttır. Bitkiler sıcak ve güneşli günlerde, serin ve bulutlu günlere göre daha fazla suya ihtiyaç duyar. Toprağı eşit düzeyde nemli tutmak, ancak aşırı sulamadan kaçınmak önemlidir. Bitkinin gün boyu yararlanabilmesi için, mümkünse sabah saatlerinde sulama tercih edilir.

Bitkilerin beslenmesi, kontrollü salınımlı gübre granülleri kullanarak veya haftalık sıvı gübre verilerek uygulanır. Domates ve kabak gibi meyve veren bitkilerde, potasyum açısından zengin domates gübresi; yapraklı salatalar için ise genel gübre çeşitleri tercih edilir.

Kompost kullanımında, en uygun ve çevre dostu seçenek; 2:1 oranında bahçe toprağı ile ev yapımı kompost karışımıdır. Salata gibi küçük bitkilerde, torf içermeyen çok amaçlı kompost kullanılır. Kabak, domates, biber gibi daha büyük bitkilerde ise, torf içermeyen killi toprak bazlı kompost uygundur.

Bitkiler, ihtiyaç duyulduğunda yeterince hasat edilmelidir. Nane-kekik gibi bitkiler, yıpranma hâli göz önüne alınarak, ikinci taze yaprak hasadı için budanmalıdır.

Fatma Gülenç
NGBB Gönüllüler Koordinatörü

Fotoğraflar: NGBB ARŞİVİ